برخلاف روش‌ های سنتی، بلاکچین (Blockchain) امکان انتقال همتا به همتای دارایی ‌های دیجیتال را بدون هیچ واسطه ‌ای فراهم می‌ کند (Aste et al., 2017). گام اولیه بلاکچین در سال 1982 زمانی که دیوید چاوم (David Chaum) یک دانشمند مشهور کامپیوتر، در پایان نامه خود از پروتکلی شبیه به بلاکچین استفاده کرد، آغاز شد. مفهوم زنجیره بلوکی یا همان بلاکچین توسط استوارت هابر (Stuart Haber) و دبلیو اسکات استورنتا (W. Scott Stornetta) تکامل یافت. در نهایت اولین مفهوم سازی از بلاکچینی که امروزه می شناسیم در سال 2008 معرفی شد (Verma & Dhanda, 2023). فناوری بلاکچین (Blockchain) برای اولین بار با اوراق سفید (Whitepaper) بیتکوین (Bitcoin) معرفی شد که اولین پیشنهاد موفقیت آمیز برای پیاده ‏سازی یک ارز دیجیتال غیرمتمرکز (Decentralized digital currency) بود (Gamage et al., 2020). بلاکچین در ابتدا برای پشتیبانی از ارز دیجیتال معروف بیتکوین ایجاد شد. بیتکوین اولین بار در سال 2008 پیشنهاد شد و در سال 2009 توسط ناکاموتو (Nakamoto) پیاده سازی شد (Monrat et al., 2019; Nakamoto, 2008). امروزه بلاکچین فناوری زیربنایی تعدادی زیادی از رمزارزها است. بلاکچین زنجیره ای از بلوک ها است که اطلاعات را با امضای دیجیتال در یک شبکه غیرمتمرکز و توزیع شده ذخیره می کند. ویژگی‌های بلاکچین، از جمله تمرکززدایی (Decentralization)، تغییرناپذیری (Immutability)، شفافیت (Transparency) و قابلیت حسابرسی (Auditability)، منجربه ایمنی و مصونیت تراکنش‌ها در برابر اقدامات خرابکارانه می شود. به غیر از رمزارزها، فناوری بلاکچین می تواند در خدمات مالی و اجتماعی، مدیریت ریسک، امکانات مراقبت های بهداشتی و غیره مورد استفاده قرار گیرد (Monrat et al., 2019). بطور کلی، فناوری بلاکچین یک دفتر کل توزیع (Distributed ledger) شده است که با حذف نیاز به واسطه، تراکنش ها را ایمن و شفاف می کند (Sivaram & B, 2024).

بلاکچین از بدو معرفی تا به امروز، پنج مرحله کلی را طی کرده است این این مراحل به ترتیب تحت عناوین بلاکچین 1.0 (Blockchain 1.0)، بلاکچین ۲.0 (Blockchain 2.0)، بلاکچین ۳.0 (Blockchain 3.0)، بلاکچین ۴.0 (Blockchain 4.0)، و بلاکچین 5.0 (Blockchain 5.0) شناخته می شوند. تمرکز بلاکچین 1.0 بر روی امور مالی به ویژه رمزارزها (Cryptocurrency) است. با ظهور و بکارگیری قراردادهای هوشمند (Smart contracts)، مفهوم بلاکچین 2.0 ایجاد شد که در آن بسیاری از شرایط توافق نامه ها به صورت خودکار قابلیت اجرا دارند. به عبارتی دیگر، با بهره گیری از قراردادهای هوشمند، در بلاکچین 2.0، قوانین قابل برنامه نویسی خواهند بود. بلاکچین 3.0 بر روی ماهیت غیرمتمرکز بلاکچین تاکید دارد. بلاکچین 4.0 کاربردهای دنیای واقعی و تأثیرات استفاده از بلاکچین در صنایع مختلف را برجسته می کند. در نهایت، در بلاکچین 5.0، با بلاکچین هوشمند طرف هستیم که از هوش مصنوعی و همچنین سایر رویکردهای تجزیه و تحلیل داده‌ها و همچنین فناوری‌های Industry 4.0 استفاده می کند. بطور کلی، بلاکچین 5.0 در راستای ادغام هوش مصنوعی و فناوری بلاکچین گام بر می دارد (Choi & Siqin, 2022; Moosavi et al., 2024). فناوری بلاکچین از مناظر دیگری نیز تقسیم بندی می شود. برای اطلاعات بیشتر بر روی اینجا کلیک کنید.

منابع

Aste, T., Tasca, P., & Di Matteo, T. (2017). Blockchain technologies: The foreseeable impact on society and industry. computer, 50(9), 18–28

Choi, T.-M., & Siqin, T. (2022). Blockchain in logistics and production from Blockchain 1.0 to Blockchain 5.0: An intra-inter-organizational framework. Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 160, 102653. https://doi.org/10.1016/j.tre.2022.102653

Gamage, H. T. M., Weerasinghe, H. D., & Dias, N. G. J. (2020). A Survey on Blockchain Technology Concepts, Applications, and Issues. SN Computer Science, 1(2), 114. https://doi.org/10.1007/s42979-020-00123-0

Monrat, A. A., Schelén, O., & Andersson, K. (2019). A Survey of Blockchain From the Perspectives of Applications, Challenges, and Opportunities. IEEE Access, 7, 117134–117151. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2019.2936094

Moosavi, N., Taherdoost, H., Mohamed, N., Madanchian, M., Farhaoui, Y., & Khan, I. U. (2024). Blockchain Technology, Structure, and Applications: A Survey. Procedia Computer Science, 237, 645–658. https://doi.org/10.1016/j.procs.2024.05.150

Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system. Decentralized Business Review, 21260. https://bitcoin.org/bitcoin.pdf

Sivaram, T., & B, S. (2024). Recent developments and challenges using blockchain techniques for peer-to-peer energy trading: A review. Results in Engineering, 24, 103666. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2024.103666

Verma, R., & Dhanda, N. (2023). Chapter 5 – Blockchain types: A characteristic view (R. Pandey, S. Goundar, & S. B. T.-D. C. to B. Fatima (reds); bll 69–85). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-96146-2.00013-9